Trước tốc độ phát triển nhanh của kinh tế số, việc trang bị kỹ năng số cho thanh thiếu niên đang trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của Việt Nam. Báo cáo Chỉ số Phát triển Thanh niên 2023 của Bộ Nội vụ cho thấy 61% thanh niên Việt Nam thường xuyên sử dụng Internet để học tập, nhưng kỹ năng số chưa đồng đều, đặc biệt ở nhóm vùng sâu vùng xa. Đây cũng là lý do trong hai năm trở lại đây, nhiều chương trình lớn đã được triển khai nhằm tăng cường năng lực số cho thế hệ trẻ.

Theo Bộ Thông tin và Truyền thông (TT&TT), tính đến cuối năm 2023, Việt Nam có 77 triệu người dùng Internet, đứng thứ 13 thế giới. Trong đó, thanh thiếu niên chiếm tỷ lệ cao nhất. Tuy nhiên, kỹ năng số quan trọng như an toàn thông tin, tư duy số, sử dụng công cụ sáng tạo nội dung hay phân tích dữ liệu vẫn còn là những “khoảng trống” lớn. Báo cáo của UNICEF Việt Nam năm 2022 cho biết một phần ba trẻ em và thanh thiếu niên chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng số, dẫn đến rủi ro khi tham gia môi trường trực tuyến.

Nhiều chương trình quốc gia được triển khai

Trong năm 2023–2024, nhiều chương trình đáng chú ý đã được triển khai nhằm nâng cao kỹ năng số cho thanh thiếu niên. Nổi bật là dự án “Tương Lai Tươi Sáng” (Vietnam Child Online Protection Program) do Bộ TT&TT phối hợp cùng Meta triển khai. Chương trình đặt mục tiêu huấn luyện hơn 1 triệu thanh thiếu niên về kỹ năng an toàn và ứng xử lành mạnh trên môi trường số. Chỉ tính riêng năm 2023, đã có hơn 330.000 học sinh tham gia các lớp tập huấn trực tiếp và trực tuyến tại 15 tỉnh, thành phố.

Song song đó, dự án “Học viện Công dân số” (Digital Citizenship Academy) do UNESCO và Samsung Việt Nam phối hợp thực hiện cũng đang tạo chuyển biến mạnh. Từ năm 2021 đến nay, chương trình đã tiếp cận hơn 100.000 học sinh THCS và THPT tại Hà Nội, Thái Nguyên, Bắc Giang và TP. Hồ Chí Minh, tập trung vào các kỹ năng như tư duy phản biện, nhận biết tin giả và sáng tạo nội dung số.

Khoảng cách số vẫn là thách thức lớn

Dù nhiều chương trình đã được triển khai, Việt Nam vẫn đối mặt với thách thức về chênh lệch kỹ năng số giữa các nhóm thanh thiếu niên. Theo khảo sát của Bộ GD&ĐT năm 2023, chỉ 45% học sinh vùng núi được tiếp cận đầy đủ các lớp học kỹ năng số, thấp hơn nhiều so với mức 82% tại khu vực thành thị.

Hạ tầng thiết bị cũng là một rào cản lớn. Báo cáo của Tổng cục Thống kê chỉ ra rằng khoảng 20% hộ gia đình có trẻ em từ 10–17 tuổi vẫn chưa có thiết bị kết nối Internet phù hợp để học tập, làm hạn chế hiệu quả của các chương trình đào tạo trực tuyến.

Ngoài ra, vấn đề an toàn thông tin cũng được đặt lên hàng đầu. Năm 2023, Cục An ninh mạng ghi nhận hơn 13.000 vụ việc liên quan đến lừa đảo, xâm hại trẻ em hoặc tấn công mạng nhắm vào người dưới 18 tuổi, tăng 38% so với năm 2022. Do đó, giáo dục kỹ năng số không chỉ dừng ở việc sử dụng công nghệ, mà phải tích hợp nội dung về ý thức, đạo đức, sự an toàn và khả năng tự bảo vệ trong môi trường trực tuyến.

Hướng đi sắp tới: Đưa kỹ năng số thành nội dung bắt buộc

Theo Đề án “Nâng cao kỹ năng số quốc gia đến năm 2025” của Chính phủ, Việt Nam đặt mục tiêu 90% thanh thiếu niên được tiếp cận chương trình giáo dục kỹ năng số cơ bản, đồng thời hình thành hệ sinh thái học tập số tại trường học.

Bộ GD&ĐT đang xem xét đưa kỹ năng số trở thành một phần của chương trình giáo dục bắt buộc tại các cấp học phổ thông. Nhiều trường đại học, như Đại học Bách khoa Hà Nội hay Đại học FPT, đã đưa kỹ năng số và an toàn thông tin vào chương trình chung dành cho sinh viên năm nhất.

Các chuyên gia giáo dục nhận định: Đầu tư cho kỹ năng số của thanh thiếu niên chính là “đầu tư cho năng lực cạnh tranh quốc gia”. Khi thế hệ trẻ nắm vững tư duy công nghệ, Việt Nam sẽ có nền tảng vững chắc để bước vào nền kinh tế số toàn cầu.