Trong bối cảnh các vấn đề sức khỏe tinh thần ngày càng được quan tâm trên toàn cầu, Việt Nam đang đẩy mạnh nhiều chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng nhằm ứng phó với áp lực ngày càng lớn từ đời sống hiện đại. Báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2024 cho biết tỷ lệ người trưởng thành gặp rối loạn lo âu và trầm cảm đã tăng 25% chỉ trong vòng hai năm sau đại dịch. Tại Việt Nam, Bộ Y tế ước tính khoảng 15% dân số có vấn đề liên quan đến sức khỏe tinh thần, trong đó gần 3 triệu người cần được hỗ trợ chuyên sâu.

Áp lực kinh tế – xã hội khiến tình trạng căng thẳng gia tăng

Nghiên cứu của UNICEF Việt Nam năm 2023 cho thấy cứ năm thanh thiếu niên sẽ có một người đang gặp khó khăn tâm lý, chủ yếu liên quan đến áp lực học tập, mối quan hệ gia đình và tác động của mạng xã hội. Đại diện UNICEF khẳng định sức khỏe tinh thần đã trở thành “một trong những thách thức sức khỏe cộng đồng lớn nhất của thế kỷ 21”.

Không chỉ nhóm trẻ, người trưởng thành cũng đối mặt với nhiều nguy cơ. Một khảo sát của Viện Chiến lược và Chính sách Y tế (Bộ Y tế) công bố năm 2024 cho thấy gần 40% người lao động thường xuyên cảm thấy căng thẳng, đặc biệt là nhóm làm việc trong môi trường đô thị, cường độ cao.

Nhiều chương trình hỗ trợ mới được triển khai

Để ứng phó với tình hình, Bộ Y tế đang mở rộng chương trình “Sức khỏe tâm thần cộng đồng”, được triển khai từ năm 2022 và bước vào giai đoạn tăng tốc trong 2024–2025. Tháng 6/2024, Bộ Y tế đã phối hợp với WHO khởi động chiến dịch “Sức khỏe tinh thần – Không kỳ thị”, hướng tới việc giảm phân biệt đối xử và thúc đẩy người dân đi khám khi có dấu hiệu bất ổn tâm lý.

Các trường học cũng đang được yêu cầu tăng cường hoạt động tư vấn học đường. Bộ GD&ĐT cho biết trong năm học 2024–2025, hơn 70% trường THPT đã có phòng tham vấn tâm lý, tăng 18% so với năm 2022.

Xu hướng sử dụng công nghệ trong chăm sóc sức khỏe tinh thần

Bên cạnh dịch vụ trực tiếp, nhiều nền tảng tư vấn trực tuyến đang trở nên phổ biến. Báo cáo của Cục CNTT (Bộ TT&TT) tháng 3/2024 cho thấy số lượt tìm kiếm dịch vụ “tư vấn tâm lý online” tại Việt Nam tăng 68% trong một năm.

Một số bệnh viện lớn như Bệnh viện Tâm thần Trung ương I và Vinmec đã triển khai đánh giá tâm lý từ xa, đặt lịch tư vấn online, giúp người dân tiếp cận dịch vụ dễ dàng hơn, đặc biệt tại khu vực nông thôn.

Thách thức: Nhân lực và rào cản văn hóa

Dù có nhiều tiến triển, WHO đánh giá rằng Việt Nam vẫn đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực. Tính đến năm 2024, cả nước chỉ có khoảng 1.100 bác sĩ tâm thần, tương đương 1 bác sĩ/85.000 dân, thấp hơn mức khuyến nghị của WHO là 1 bác sĩ/10.000 dân.

Ngoài ra, tâm lý e ngại và kỳ thị vẫn khiến nhiều người trì hoãn tìm kiếm sự hỗ trợ. “Rất nhiều bệnh nhân chỉ đến khám khi bệnh đã trở nên nghiêm trọng,” PGS.TS Trần Hữu Bình (Bệnh viện Tâm thần Trung ương I) cho biết.

Hướng đi mới cho giai đoạn 2025–2030

Chính phủ đang xây dựng Đề án quốc gia “Tăng cường chăm sóc sức khỏe tinh thần toàn dân” giai đoạn 2025–2030, đặt mục tiêu:

• 100% trạm y tế xã có nhân viên được đào tạo về chăm sóc sức khỏe tinh thần cơ bản.
• Giảm 20% các rối loạn tâm lý phổ biến trong cộng đồng.
• Mỗi tỉnh/thành đều có trung tâm hỗ trợ khủng hoảng tinh thần cấp độ 1 hoặc 2.

Trong bối cảnh xã hội thay đổi nhanh, sức khỏe tinh thần trở thành yếu tố quan trọng để phát triển bền vững. Những nỗ lực gần đây cho thấy Việt Nam đang từng bước đưa “sức khỏe tinh thần” trở thành ưu tiên trong chính sách công.