Ngành tài chính ngân hàng Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc khi việc số hóa được đẩy mạnh toàn diện, từ định danh khách hàng, thanh toán không tiền mặt, đến phát triển hệ sinh thái tài chính số thông minh và ứng dụng công nghệ mới như AI, dữ liệu lớn (big data). Những xu hướng này không chỉ nâng cao trải nghiệm người dùng mà còn mang ý nghĩa chiến lược lớn trong phát triển kinh tế số bền vững.

“Chuyển đổi số ngành ngân hàng 2025”: Mốc son quan trọng

Vào ngày 29/5/2025, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) tổ chức sự kiện lớn mang tên “Chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2025” với chủ đề “Hệ sinh thái số thông minh trong kỷ nguyên mới”.

Tại buổi phát biểu, các lãnh đạo cao cấp của NHNN, cùng đại diện Chính phủ như Thủ tướng Phạm Minh Chính tham dự, khẳng định mục tiêu xây dựng một ngành ngân hàng hiện đại, bền vững với công nghệ làm nền tảng.

Theo NHNN, định danh số (digital identity) là trụ cột cốt lõi trong hệ sinh thái tài chính số. Khi khách hàng được xác minh kỹ lưỡng bằng định danh số, ngân hàng có thể xây dựng các sản phẩm tài chính cá nhân hóa dựa trên dữ liệu thực, đồng thời nâng cao an ninh, kiểm soát rủi ro hiệu quả.

Ngân hàng tiên phong ứng dụng AI, trợ lý ảo

Trong khuôn khổ sự kiện, nhiều ngân hàng lớn đã giới thiệu các giải pháp số hóa nổi bật. Điển hình là VietinBank, khi ra mắt trợ lý ảo VietinBank Genie. Đây là một hệ thống AI được huấn luyện từ hơn 2.000 văn bản nội bộ bao gồm quy định, chính sách và tài liệu ngân hàng, giúp trả lời các câu hỏi nội bộ và bên ngoài một cách hiệu quả. Sau khi triển khai, Genie giúp tiết kiệm đến 95% thời gian xử lý các yêu cầu thông tin và xử lý hơn 350.000 câu hỏi chỉ trong vòng 2 tháng.

Ngoài hỗ trợ nhân viên, Genie được kỳ vọng phát triển thêm để tư vấn khách hàng cá nhân, đề xuất giải pháp tài chính thông minh, tùy theo đặc điểm từng phân khúc. Đây là minh chứng cho việc ngân hàng số không chỉ dừng ở giao dịch cơ bản, mà tiến tới “tài chính cá nhân hóa” (hyper-personalization) nhờ dữ liệu và AI.

Hệ sinh thái tài chính thông minh: Thanh toán – Dữ liệu – Quy định

Theo NHNN, chuyển đổi số ngành ngân hàng không chỉ là số hóa các nghiệp vụ hiện tại, mà là xây dựng một hệ sinh thái tài chính toàn diện: bao gồm định danh số, thanh toán không dùng tiền mặt, kết nối dữ liệu liên ngành, và quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu. Việc thanh toán số tại Việt Nam đã tăng mạnh: nhiều ngân hàng báo cáo tỉ lệ giao dịch qua kênh số rất cao, và thanh toán không tiền mặt tiếp tục được thúc đẩy. Ngoài ra, NHNN cũng đang hoàn thiện khung pháp lý để hỗ trợ hệ thống này hoạt động an toàn, minh bạch hơn.

Một phần quan trọng của chiến lược là quy định và khung pháp lý liên quan đến định danh số – một công cụ quan trọng để đảm bảo rằng giao dịch số được xác thực, tránh rủi ro gian lận và bảo vệ người dùng.

Mở rộng phạm vi: Tích hợp AI, tài sản số và tài chính dữ liệu

Việt Nam cũng đang hướng tới tích hợp tài sản số (digital assets) và tài chính dữ liệu như một phần của chiến lược toàn cầu hóa hệ sinh thái tài chính. Tại Diễn đàn Ngân hàng Bán lẻ (Vietnam Retail Banking Forum) 2025, các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng hạ tầng dữ liệu, khung giám sát và quy định phù hợp để quản lý rủi ro và thu hút đầu tư quốc tế.

Việc Việt Nam thúc đẩy công nghệ AI, big data, điện toán đám mây và hệ thống thanh toán số được xem là nền tảng để trở thành một trung tâm tài chính hiện đại và bền vững.

Các thách thức và rủi ro cần kiểm soát

Mặc dù chuyển đổi số mang lại cơ hội lớn, nhưng cũng tồn tại không ít rủi ro và thách thức:

• An toàn thông tin và bảo mật: Khi mọi giao dịch, dữ liệu khách hàng lớn được số hóa, nguy cơ rò rỉ, tấn công mạng, lừa đảo cũng tăng cao.
• Khung pháp lý: Việc hoàn thiện các quy định liên quan đến định danh số, tài sản kỹ thuật số, AI trong tài chính là bài toán phức tạp và cần thời gian.
• Khả năng tiếp cận: Không phải người dân nào cũng dễ dàng tiếp cận dịch vụ số, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa hoặc với người cao tuổi – nếu không được đầu tư đúng mức, số hóa có thể đẩy họ ra ngoài hệ thống tài chính hiện đại.
• Rủi ro công nghệ: Việc sử dụng AI, phân tích dữ liệu lớn đòi hỏi đầu tư cao, đội ngũ công nghệ giỏi và chiến lược bền vững; nếu đầu tư không hiệu quả, ngân hàng có thể gặp thua lỗ lớn.

Triển vọng tương lai

Với những bước tiến mạnh mẽ trong chuyển đổi số, hệ sinh thái tài chính thông minh tại Việt Nam đang dần trở thành hiện thực. Khi định danh số được phổ biến, và các ngân hàng tiếp tục ứng dụng AI như trợ lý ảo, Việt Nam có cơ hội xây dựng một nền tài chính hiện đại, minh bạch và hướng tới người dùng.

Việc tích hợp tài sản kỹ thuật số, quản lý dữ liệu tài chính và tạo ra các sản phẩm cá nhân hóa sẽ giúp ngân hàng không chỉ phục vụ đại chúng, mà còn mở rộng sang các phân khúc cao hơn như doanh nghiệp công nghệ, khách hàng quốc tế, đầu tư tài chính.

Đồng thời, để thực sự “thông minh” và bền vững, ngành tài chính – ngân hàng cần song hành với phát triển khung khổ pháp lý, đầu tư bảo mật, và nâng cao năng lực công nghệ nội tại. Nếu các mục tiêu này được thực hiện đúng hướng, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một hệ sinh thái tài chính số tiêu chuẩn quốc tế, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế số của khu vực và thế giới.